• 11/09/2017 19:08:11
  • Nguyễn Trang
  • Tin tức

Đằng sau tác phẩm “Chí Phèo” của cố nhà văn Nam Cao, có lẽ ít ai biết đến những câu chuyện bí ẩn xoay quanh cuộc sống đời thực của các nhân vật và đặc biệt là bí ẩn về ngôi nhà gỗ cổ có thật của Bá Kiến. Ngôi nhà đi vào tác phẩm của Nam Cao giờ đây đã hơn 100 tuổi, trải qua nhiều đời chủ vốn từng thuộc sở hữu của ngụy viên Bắc kỳ Bá Bính (tên thật là Trần Duy Bính) – người đã được cố nhà văn Nam Cao tiết lộ chính là nguyên mẫu nhân vật Bá Kiến “giản xảo” trong tác phẩm “Chí Phèo” của ông. Trải qua bao nhiêu thăng trầm, ngôi nhà gỗ ấy vẫn tồn tại và được ví như “báu vật” của làng Vũ Đại ngày ấy và bây giờ.

Ngôi nhà 7 đời chủ…

Men theo con đường nhỏ bên bờ đê sông Châu, ngôi nhà của “Bá Kiến” nằm cuối xóm 11 thuộc xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam (xưa gọi là làng Đại Hoàng, xã Nhân Hậu, phủ Lý Nhân, Hà Nam). Tiếng giận hờn, ai oán một thời từng xuất hiện trong tác phẩm văn học của nhà văn Nam Cao giờ đây chỉ là một không gian tĩnh lặng, ít người qua lại trên mảnh đất làng quê Việt Nam.

Phát hiện ngôi nhà gỗ cổ có thật của Bá Kiến trong tác phẩm "chí phèo"

Cụ Trần Bá Huấn cho biết, những cột gỗ lim trong ngôi nhà cổ này vẫn còn những dấu tích của thời gian. 

Cụ Trần Bá Huấn (80 tuổi, xóm 11, xã Hòa Hậu) vốn là cao niên trong làng nên cụ Huấn khá am hiểu về gốc tích và lịch sử của ngôi nhà nhiều biến cố này. Với hy vọng giữ lại lịch sử của một thời và những truyền thống văn hóa của làng, cụ Huấn luôn tìm tòi, nghiên cứu và ghi chép lại chi tiết những câu chuyện về ngôi nhà gỗ cổ đặc biệt này. Mỗi lần dẫn khách vào tham quan cụ Huấn đều cho hay: “Ngôi nhà này đã từng có tới 7 đời chủ thay nhau sở hữu, trong đó có một lần suýt bị xẻ gỗ và một lần có nguy cơ bị cháy rụi do giặc Pháp đốt, thế nhưng được tôi cùng người dân trong làng kịp thời dập tắt”.

Khi tìm hiểu rõ hơn về ngôi nhà gỗ trăm tuổi của “Bá Kiến” chúng tôi đã tìm đến các cụ cao niên trong làng Đại Hoàng năm xưa. Và may mắn rằng chúng tôi đã gặp được cụ Trần Thế Lễ (91 tuổi), xóm 11, xã Hòa Hậu, ông là một trong những già làng. Chính cụ cũng từng là người thiếu chút may mắn nữa là đã trở thành chủ nhân thứ 5 của ngôi nhà. Mặc dù tuổi cao sức yếu, trí nhớ không còn minh mẫn nhưng cụ vẫn kể được khá chi tiết lịch sử về ngôi nhà cổ này. Cụ Lễ nhớ lại, người chủ thứ nhất của căn nhà là cụ Cựu Hanh, người này vốn là một lái buôn giàu có. Vào khoảng những năm 1910, cụ thuê hơn 20 thợ nổi tiếng làm nghề mộc ở Cao Đà, phủ Lý Nhân về làm mấy tháng trời ròng rã mới hoàn thiện xong ngôi nhà. Cụ Hanh sau khi mất đã để lại cho con là Trần Duy Xầm. Cụ Xầm mất đi để lại cả cơ ngơi lại cho con trai cả là Cựu Cát. Cựu Cát là người chơi bời, nổi tiếng nghiện ngập rượu chè, đến mức đường cùng phải gạt nợ ngôi nhà của cha ông để lại vào tay cụ Bá Bính (tên thật là Trần Bá Bính).

Cụ Bá Bính chính là hình ảnh của nhân vật Bá Kiến trong tác phẩm “Chí Phèo” của cố nhà văn Nam Cao. Và kể từ khi ngôi nhà rơi vào tay cụ Bá Bính thì câu chuyện về ngôi nhà gỗ này càng trở nên đặc biệt. Bá Bính sau khi mất đi để lại gia sản cho con là Trần Duy Tảo hay còn gọi là Binh Tảo kế thừa. Khi Binh Tảo mất đi, con cháu có ý định bán nhà để đến vùng đất khác làm ăn sinh sống và lúc bấy giờ chính cụ Trần Thế Lễ đã có ý định mua ngôi nhà gỗ này về xẻ lấy gỗ, nhưng cụ Lễ chưa kịp hỏi mua thì ngôi nhà đã được cụ Cai Hậu (tên thật là Trần Hữu Hậu là một Việt kiều) mua lại để định cư. Được biết, giá ngôi nhà lúc đó cụ Hậu mua lên đến 4.500 đồng (tương đương với hàng chục cây vàng thời bấy giờ). Chủ nhân thứ 7 của ngôi nhà là ông Trần Hữu Hòa, cháu cụ Cai Hậu hiện đang sở hữu…

Phát hiện ngôi nhà gỗ cổ có thật của Bá Kiến trong tác phẩm "chí phèo"

Và hai lần  thoát “án tử”

Có quy mô diện tích hơn 900m2, ngoảnh về hướng Đông Nam, ngôi nhà gỗ cổ vẫn còn giữ gần như trọn vẹn nét đẹp thuở ban đầu và không hề bị mục nát. Điều đặc biệt nhất chính là kiến trúc cổ truyền tồn tại suốt hơn một thế kỷ còn rất rõ ràng. Toàn bộ cột, kèo… được chạm khắc hình rồng 4 móng, hoa văn trên vì kèo có thể đánh giá là “độc nhất vô nhị” Trên nóc nhà (trần nhà) có khắc dòng chữ Nho và ghi chính xác thời gian dựng ngôi nhà. Điều đặc biệt là bức tường, vách tường nhà sử dụng một loại hồ gắn kết chắc chắn được tạo ra từ mật mía, muối, vôi, vỏ cây và một số phụ gia khác để làm thành hồ, chính vì thế mà tường nhà vẫn vô cùng chắc chắn và không hề bong chóc. Mái nhà lợp duy nhất một loại ngói ta theo kiểu bít đốc đến nay vẫn còn nguyên vẹn.

Ngôi nhà gỗ xây dựng trên lối kiến trúc nhà gỗ 3 gian truyền thống Bắc Bộ, bao gồm: 4 hàng cột và 16 cây cột trụ bằng gỗ lim to ôm cả 2 tay mới hết. Chân cột được kê đá tảng là một loại đá xanh được đẽo gọt công phu và được kết cấu theo kiểu lộn thềm ngưỡng chồng, tàu bảy then trâu chồng chóp, thiết kế cửa ghép bức bàn thanh thoát và vô cùng tinh tế, ngoài hiên có một hàng dãi để chống mưa nắng… Theo lời kể của những già làng “dù mái ngói đã trải qua bao mưa nắng nhưng khi giẫm lên vẫn không kề bị vỡ, toàn bộ ngói chưa thay mới viên nào suốt từ khi xây dựng cho đến bây giờ”.

Chỉ vào những cột gỗ lim ở chính giữa ngôi nhà, cụ Huấn kể lại: “Trong một lần thực dân Pháp mở đợt càn quét, dân làng phải đi sơ tán hết. Lúc bấy giờ, tôi và một người bạn sau khi cài bom xong đã cùng nhau trốn dưới hầm gần nhà Bá Bính. Lúc giặc càn tới thấy ngôi nhà toàn gỗ lim quý nên chúng bôi dầu đốt nhà. Đúng lúc đó có kèn báo hiệu rút quân. Chúng tôi lên khỏi hầm thì thấy cột nhà đang cháy. Hai anh em vội vã lấy xô múc nước nên kịp thời dập tắt”.

Theo cụ Huấn, ngôi nhà này còn “thoát nạn” lần thứ hai khi đang thuộc quyền sở hữu của Binh Tảo, tức con trai Bá Bính, khi túng quẫn ông đã rao bán ngôi nhà này và ông Lễ ngỏ ý mua, nhưng  không phải để ở mà ông để mắt tới 16 cây cột gỗ bằng lim. Rất may sau đó ngôi nhà được cụ Cai Hậu mua lại nên đã thoát “án tử”, nếu ngày đó cụ Lễ mua được thì giờ chắc ngôi nhà đã không còn.

“Bá Kiến” không mang nhiều nợ máu như người đời nghĩ

Trên thực tế, theo hậu duệ và dân làng Đại Hoàng kể lại thì cụ Bá Bính nguyên mẫu nhân vật “Bá Kiến” trong tác phẩm “Chí Phèo” của cố nhà văn Nam Cao trong đời thực không có nhiều nợ máu với dân làng như mọi người vẫn nghĩ. Thời bấy giờ, cụ Bá Bính kiêm luôn 3 chức vụ quan trọng: Cụ là ngụy viên Bắc kỳ (tương đương với đại biểu Quốc hội ngày nay) đồng thời kiêm Chánh tổng (phụ trách xã) và chức lý trưởng (phụ trách việc làng). Sở hữu khổi tài sản kếch xù và tiếng tăm “lừng lẫy” nên cũng từ cụ Bá Bính, căn nhà gỗ ấy đã trở thành một “báu vật” không chỉ của riêng làng Đại Hoàng mà còn là một tài sản quý giá, ghi lại chứng tích của một thời phong kiến.

Bài viết liên quan

Hãy cho chúng tôi biết ý kiến của bạn